Czego szukasz?

Załóż konto w Betfan!

Motorsport

Formuła 5000 – prawdziwa historia

22 września na australijskim torze Sandown Raceway zabrzmią potężne, 5-litrowe jednostki napędowe bolidów Formuły S5000. Seria ta nawiązuje do tradycji bardzo popularnych w latach 70. zawodów Formuły 5000. W tym artykule przybliżę wam historię mniej znanych wyścigów, w których królowały maszyny wyposażone w ogromne amerykańskie silniki.

Formuła 5000
Fot. historicracingnews.com / Taupo Historic GP of Formula 5000
2 z 2Następna

Tasman Series

Tasman Series powstała w 1964 roku. Do startu dopuszczone zostały bolidy z wolnossącymi silnikami o pojemności 2,5-litra. Seria była rozgrywana w trakcie zimowej przerwy w Formule 1, a kalendarz mistrzostw składał się z czterech rund w Nowej Zelandii oraz czterech w Australii. Stawkę stanowili w dużej mierze kierowcy F1, którzy uczestniczyli w zawodach za kierownicą swoich bolidów używanych w mistrzostwach świata. Pierwszym mistrzem serii został Bruce McLaren.

Mistrzostwa zyskały dużą popularność, jednakże powiększający się z czasem kalendarz Formuły 1 oraz rosnące koszty uczestnictwa w Tasman Series spowodowały, że wiele ekip zrezygnowało ze startów. W związku z tym w 1970 roku dopuszczono do rywalizacji bolidy Formuły 5000. Wykorzystywane w nich amerykańskie jednostki napędowe były dużo tańsze oraz łatwo dostępne, gdyż produkowano je na terytorium Australii. Silniki te były również niezawodne i trwałe, dzięki czemu możliwe było przejechanie 5-6 wyścigów bez remontu.

Konstrukcje napędzane przez jednostki o pojemności 2,5 litra, znane od tego momentu jako Formuła Tasman, miały zostać wycofane z serii w ciągu najbliższych kilku lat. Organizatorzy zrezygnowali także z wynagrodzeń płaconych za start czołowych zawodników, zastępując je wyższymi nagrodami finansowymi. Zwycięzca każdego wyścigu otrzymywał 16 000 dolarów australijskich.

Był spore zainteresowanie

Zagraniczni kierowcy, licznie startujący w poprzednich latach, ze względu na m.in. coraz dłuższy sezon Formuły 1 pojawiali się w Tasman Series sporadycznie. Zawody przyciągnęły jednak kilku zawodników z innych serii, Formuły 5000, a także znanego z torów Formuły 1 Chrisa Amona.

Najważniejszym wyścigiem w nowozelandzkiej części kalendarza była runda na Pukekohe Park. Obiekt ten w 1963 r. stał się gospodarzem Grand Prix Nowej Zelandii, które z wyjątkiem sezonu 1974 odbywało się na nim do 1991 roku. Rozgrywany 10 stycznia wyścig stanowił drugą rundę sezonu 1970, a zwycięstwo w nim odniósł Frank Matich w McLarenie M10A. Podium uzupełniły bolidy Formuły Tasman, Brabham BT26A Dereka Bella oraz Ferrari 246T Graeme’a Lawrence’a, który zakończył sezon na pierwszej pozycji w klasyfikacji generalnej.

Kolejne lata zostały zdominowane przez samochody Formuły 5000. W następnym sezonie po mistrzostwo sięgnął Graham McRae w Mclarenie M10B z 5-litrowym silnikiem Chevroleta. Australijczyk zdobył kolejne dwa tytuły korzystając z nadwozia Leda GM1 w 1972 oraz McRae GM1 w sezonie 1973. W 1972 roku rywalizacja sportowa zeszła jednak na drugi plan ze względu na tragiczny wypadek Bryana Faloona, który rozbił się na 51. okrążeniu wyścigu o GP Nowej Zelandii.

W 1974 roku tytuł zdobył Peter Gethin, a w 1975 po dramatycznym wyścigu na Sandown Raceway mistrzem został Warwick Brown. Australijczyk, podobnie, jak jego dwaj rywale, Graeme Lawrence i Johnie Walker, przystępował do ostatniej rundy z 30 punktami na koncie. W wyścigu wszyscy trzej zawodnicy mieli problemy. Lawrence jednak zdołał przebić się na szóstą pozycję zdobywając jeden, decydujący o tytule mistrzowskim punkt.

Nowa seria

Mimo obniżenia kosztów seria upadła w 1975 roku. W Nowej Zelandii w jej miejsce powstała Peter Stuyvesant Series, w której przez rok rywalizowały bolidy Formuły 5000, a mistrzem został Ken Smith w Loli T330 Chevrolet. Był to jednak ostatni sezon Formuły 5000 w kraju, gdyż w kolejnym roku władze serii zastąpiły ją bolidami Formuły Pacific.

W Australii, Tasman Series została natomiast zastąpiona przez Rothmans International Series w której do startu dopuszczono bolidy Formuły 1, Formuły 5000 oraz Formuły Pacific. W kalendarzu znalazły się goszczące do tej pory Tasman Series tory Sandown, Adelaide, Oran Park oraz Surfers Paradise. Serię zdominowały bolidy Formuły 5000. W 1976 roku mistrzem został Vern Shuppan w Loli T332-Chevrolet. W latach 1977-1978 triumfował Warwick Brown, który korzystał z Loli T430, a potem z Loli T333CS. Rok później po mistrzostwo sięgnął Lary Perkins w bolidzie Elfin MR8-Chevrolet. Organizację mistrzostw zakończono po sezonie 1979.

Australijskie Mistrzostwa Kierowców

Australijskie Mistrzostwa Kierowców utworzono w 1957 roku. Początkowo wyścigi rozgrywano na zasadach Formuły Libre*, a na starcie stawały pojazdy konstruowane przez lokalnych mechaników. Później do Australii zaczęły napływać używane bolidy Formuły 1 i Formuły 2, a seria wzbudziła zainteresowanie zespołów wyścigowych z F1. Zaowocowało to utworzeniem w 1964 r. wspomnianej wcześniej Tasman Series.

Tego samego roku Confederation of Australian Motor Sport utworzyło Australian National Formula. Regulamin zezwalał na start pojazdów z silnikami wolnossącymi o pojemności nieprzekraczającej 2,5 L zasilanych komercyjnie dostępnym paliwem. Dużą popularność zyskał wówczas wykorzystywany w Formule 1 do 1961 roku silnik Coventry Climax FPF. W 1970 r. seria została przemianowana na Australijską Formułę 1. W 1971 roku zmieniono regulamin dotyczący silników. Do startu dopuszczone zostały zgodne z przepisami Formuły 5000 pojazdy wyposażone w silniki OHV V8 o pojemności 5,0 l. Oraz obarczone mniejszymi ograniczeniami dwulitrowe jednostki wolnossące.

Stawka wzbogaciła się wówczas o europejskie pojazdy – Lolę, McLarena i Chevrona, które musiały zmierzyć się z dosyć konkurencyjnymi bolidami lokalnych konstruktorów – Maticha, Elfina oraz McRae. Do napędu najczęściej wykorzystywano silnik Chevroleta V8 5,0 l oraz zbudowaną przez Repco Holden jednostkę napędową V8 o pojemności 5 000 cm3. Swoich sił próbował również Ford, lecz nie osiągnął on większych sukcesów.

Premierowy sezon

Pierwszy sezon mistrzostw rozgrywanych na zasadach Formuły 5000 liczył 6 wyścigów. Po tytuł sięgnął Max Stewart za kierownicą bolidu Mildren Waggott, pokonując o punkt Kevina Bartletta w McLarenie M10B z silnikiem Chevroleta. W kolejnym sezonie bolid Formuły 5000 triumfował za sprawą Franka Maticha i jego Maticha A50 z jednostką Repco Holden. W 1973 wygrał John McCormack. Australijczyk świętował swój triumf później także w 1975 i 1977 roku. W sezonie 1974 wygrała Lola T333 z jednostką Chevroleta, którą po tytuł poprowadził Max Stewart. Pojazd brytyjskiego konstruktora przyniósł również triumf Johnowi Lefflerowi w 1976.

Sezon 1974 był również pierwszym, w którym nie dopuszczono do startów bolidów z silnikami o pojemności 2 000 cm3. W 1977 roku samochody Formuły 5000 przegrały ze znanym z torów Formuły 1 McLarenem M23, którego poprowadził John McCormack. John Leffler w Loli T400 z silnikiem Chevroleta zajął drugą pozycję. Rok później mistrzostwo wywalczył Graham McRae we własnym bolidzie McRae GM3 Chevrolet.

W 1979 roku do startów dopuszczone zostały bolidy Formuły Pacific wyposażone w czterocylindrowe jednostki napędowe o pojemności 1,6 l. Mistrzem został wówczas Johnie Walker w Loli T332 Chevrolet. W 1980 r. umożliwiono także start bolidów Formuły 1 z pojemnością nieprzekraczającą 3 000 cm3. Sezon rozrósł się do 8 rund. Po mistrzostwo sięgnął Australijczyk urodzony we Włoszech, Alfredo Costanzo. Swój triumf powtórzył również rok później zamieniając Lolę T430 na McLarena M26. W 1982 roku w serii rywalizowały wyłącznie bolidy Formuły Pacific, kończąc erę Formuły 5000 w Australii.

* Formuła Libre – zawody, w których regulamin techniczny jest bardzo liberalny. Ogranicza się on przede wszystkim do kwestii związanych z bezpieczeństwem. Formuła Libre nie jest konkretną kategorią z własnym zestawem przepisów. Oznacza po prosru serię z bardzo ograniczonymi regulacjami technicznymi, w której najczęściej startują pojazdy różnych klas.

GP Australii

Inauguracyjny wyścig o GP Australii rozegrano w 1928 roku na torze Phillip Island. Jednakże nazwa Grand Prix Australii po raz pierwszy użyta została rok później. Zawody stały się rundą serii Tasman w chwili utworzenia mistrzostw w 1964 roku. W 1970 roku Grand Prix Australii opuściło kalendarz i stało się niezależnym wyścigiem.

Po raz pierwszy dopuszczono do startu bolidy Formuły 5000, które rywalizowały z pojazdami Formuły 1 i Formuły 2. Kolejną zmianą było przeniesienie wyścigu z Lakeside na Warwick Farm. W zawodach triumfował Frank Matich, który powtórzył swoje osiągnięcie również rok później.

W 1972 roku wyścig przeniesiono na tor Sandown i włączono do kalendarza serii Tasman. Z kolei w kolejnym sezonie impreza znalazła się natomiast w harmonogramie Australijskiej Formuły 1. Obydwie edycje wygrał wówczas Graham McRae. W 1977 roku wyścig stał się rundą Rothmans International Series, a zwyciężył w nim Warwick Brown pokonując o 0,3 sekundy Alana Jonesa. Rok później wyścig został przeniesiony na tor Sandown i ponownie dołączył do kalendarza Mistrzostw Australii Formuły 1.

W 1980 roku zawody wygrał Alan Jones, powtarzając sukces swojego ojca – Stana, który w 1959 r. wygrał Grand Prix Australii rozgrywane wówczas na Longford. Jones pozostaje do dziś ostatnim Australijczykiem, który triumfował w GP Australii. W 1981 roku wyścig wypadł z kalendarza i stał się niezależną imprezą przeznaczoną dla bolidów Formuły Pacific.

Wyścigi historyczne

W listopadzie 1993 roku TACCOC (The Thoroughbred and Classic Car Owners Club) zorganizował wyścig historycznych bolidów Formuły 5000 na torze Pukekohe. Od 1997 roku Historic Racing Club regularnie przeprowadza wyścigi Formuły Libre, w których udział brały bolidy F1, IndyCar, Formuły 5000, Formuły 3000, Formuły Holden oraz samochody sportowe.

Ze względu na rosnącą liczbę pojazdów Formuły 5000 biorących udział w zawodach w 2003 r. utworzono oddzielne, składające się z kilku wyścigów mistrzostwa Tasman Revival Series. W 2010 roku seria towarzyszyła wyścigowi o GP Australii. Mistrzostwa te rozgrywane są nieprzerwanie ąż po dziś dzień i cieszą się dużą popularnością zarówno wśród uczestników, jak i kibiców. Kalendarz składa się z czterech rund w Nowej Zelandii oraz dwóch w Australii. Historic Racing Club zajmuje się także organizacją pojedynczych wyścigów w Stanach Zjednoczonych i Europie.

Wyścigi historycznych bolidów Formuły 5000 odbywają się również w Stanach Zjednoczonych. W 2008 roku po raz pierwszy rozegrany został Wine Country Classic na Sonoma Raceway. Historyczne bolidy rywalizują również na torze Laguna Seca podczas zawodów organizowanych przez Monterey Historic Automobile Races.

Australijskie mistrzostwa S5000

Fot. Thomas Randle / Formula Thunder 5000 – test session

W 2016 roku ogłoszono pierwsze plany stworzenia Formuły Thunder 5000, serii nawiązującej do Formuły 5000. Pomysłodawcą projektu był pochodzący z Melbourne Chris Lambden. Pojazd miał być wyposażony w 5-litrowy silnik Ford Coyote V8 pochodzący z Forda Mustanga, a napęd przekazywałaby sześciobiegowa przekładnia Holinger. Nadwozie firmy Swift opierało się na konstrukcji Formuły Nippon, lecz swym wyglądem nawiązywało do dawnych bolidów Formuły 5000. Zainteresowanie startami w nowej serii wyraził szef ekipy Birrana, Malcolm Ramsay.

Rok później władze Supercars zaprezentowały serię Super5000. Do napędu miały posłużyć znane z mistrzostw Supercars silniki V8 o pojemności 5000 cm3, a napęd miał być przekazywany przez 6-biegową skrzynię biegów Albins. Pojazdy zaprojektowane przez należącą do Oscara Fiorinotto południowoafrykańską firmę Supashock Racing Engineering nawiązywały do bolidów Formuły 5000 z lat 70.

Awantura zakończona happy endem

Lambden mocno krytykował władze Supercars za skopiowanie jego pomysłu. Włodarze serii tłumaczyli się natomiast tym, że prawa do Formuły 5000 nabyli już w marcu 2015 roku, a nowa seria jest prywatnym przedsięwzięciem z własnym źródłem finansowania.

W połowie 2017 roku, mimo nieprzychylnych słów Lambdena na temat tworzonej przez Supercars serii, obydwie strony zjednoczyły siły pracując wspólnie nad nowym bolidem Formuły 5000, który miał łączyć elementy obydwu projektów. W nawiązaniu porozumienia pomiędzy Lambdenem i Johnem McMellanem a szefem Super5000 brał udział również były kierowca wyścigowy, John Bowe.

22 sierpnia 2018 roku Confederation of Australian Motor Sport zaprezentowało będącą efektem współpracy serię CAMS Australian S5000 Championship. Dlatego, że australijska Konfederacja Sportów Motorowych nie zgodziła się na użycie nawiązującego do dawnych bolidów nadwozia Swift, organizatorzy rozpoczęli współpracę z Onroak-Ligier, który stworzył pojazd w oparciu o konstrukcję znaną z amerykańskiej Formuły 3.

Za napęd posłużyła 5-litrowa jednostka Ford Coyote w układzie V8 o mocy 560 KM. Napęd jest przekazywany przez 6-biegową przekładnię Holinger. Za przygotowanie pojazdów odpowiedzialny jest Garry Rogers Motorsport. Inauguracyjny sezon zaplanowano na 2019 rok, w kalendarzu znalazło się 6 rund na terytorium Australii.

Fot. Garry Rogers Motorsport / Rubens Barrichello wraca do single-seaterów

Początkowo sezon miał rozpocząć się w maju, lecz ze względu na opóźnienia w produkcji bolidów start mistrzostw przesunięto na wrzesień. Nowy rozdział w historii wyścigów samochodowych zostanie napisany już 22 września, kiedy to kierowcy wyjadą na tor Sandown Raceway, by po 38 latach przywrócić do życia Formułę 5000.

Pełny spis źródeł znajdziecie tutaj.

5/5 (liczba głosów: 3)
2 z 2Następna
Skomentuj

Leave a Reply

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Reklama