Katalizator – jak działa i jak wygląda jego eksploatacja?

Na początek krótkie wyjaśnienie, czym w ogóle jest katalizator. Otóż jest to reaktor katalityczny. Stanowi on element układu wydechowego a jego zadaniem jest zmniejszenie ilości szkodliwych związków w spalinach. Katalizatory znane są od wielu lat. Współczesny katalizator mogą wytrzymać bardzo duże przebiegi pod warunkiem, że będą prawidłowo eksploatowane. Ich obecność wymuszona jest przepisami, gdyż auto musi spełnić określone normy spalin. Wiadomo – im nowsze, tym surowsze normy.

Katalizator – wygląd i budowa

Wizualnie katalizator przypomina tłumik w układzie wydechowym. Jest to blaszana puszka, w której znajduje się wiele kanałów o strukturze plastra miodu. Są one pokryte specjalnymi pierwiastkami, najczęściej platyną, ale także rodem i palladem. Są to metale szlachetne, stąd też powszechne przypadki kradzieży katalizatorów. Wspomniane pierwiastki mają za zadanie redukcję zawartych w spalinach składników toksycznych. Następuje to w wyniku wejścia w reakcję chemiczną z gazami spalinowymi. 

Podział katalizatorów

Rozróżniamy dwa typy katalizatorów – ceramiczne (z blokiem ceramicznym) oraz metalowe (z blokiem metalowym). W starszych autach katalizator umieszczany był na rurze wydechowej pod podłogą auta. We współczesnych pojazdach katalizatory montowane są kilkadziesiąt centymetrów za kolektorem w układzie wydechowym, przez co szybciej się nagrzewają a zatem efektywniej działają. W nowoczesnych samochodach spotkać można nawet trzy katalizatory.

Katalizator – trwałość

Katalizatory są dość trwałymi elementami. Fakt ten może nieco dziwić, bowiem pracują one w niekorzystnych warunkach (duża różnica temperatur, wilgoć, narażenie na uderzenia). Większość z nich wytrzymuje przebiegi rzędu 200 000 km a nawet dłużej, jednak z czasem jakość oczyszczania spalin może ulec pogorszeniu. W przypadku starszych aut z niewłaściwie wyregulowaną instalacją gazową katalizatory mogą być mniej odporne na zużycie mechaniczne. Wówczas zużyciu ulega ceramiczny rdzeń.

Do uszkodzenia katalizatora może dojść również wtedy, gdy próbujemy uruchomić silnik na tzw. zaciąg, czyli przy pomocy holowania przez inny samochód lub na popych. Istnieje bowiem ryzyko, że dawka paliwa dostanie się do katalizatora i tam ulegnie spaleniu powodując nagły wzrost temperatury.

Niebezpieczna dla katalizatora jest także sytuacja, gdy po rozgrzaniu się jednostki napędowej wjedziemy do kałuży, przez co ulegnie on zbyt szybkiemu schłodzeniu. Może to zatem wpłynąć na jego dalszą pracę.

Trwalsze okazują się katalizatory metaliczne, jednak są one droższe. Szybciej osiągają one optymalną temperaturę pracy.

Objawy awarii

Uszkodzony katalizator można poznać po kilku objawach. Są to m.in. spadek mocy lub hałas dobiegający spod podwozia (odgłos dzwonienia lub grzechotania) a także zaświeceniem się kontrolki Check Engine na panelu zegarów. Ponadto jednostka napędowa może się dławić oraz spalać większe ilości paliwa niż zwykle.

Niektórzy decydują się na wycięcie katalizatora i wstawienie w jego miejsce kawałka rury wydechowej (w starszych autach). Jest to jednak niezgodne z przepisami, gdyż narusza homologację pojazdu i zwiększa jego emisję spalin. Diagnosta może nam wtedy nie zaliczyć przeglądu. W nowszych autach usunięcie katalizatora nie jest takie łatwe, gdyż powoduje to zakłócenia w pracy silnika. Dane z katalizatora pobiera bowiem sonda lambda.

Koszty naprawy

W przypadku awarii katalizatora pozostaje nam wymienić katalizator na nowy lub regenerowany. W przypadku, gdy katalizator jest tylko częściowo niesprawny, można spróbować dać go do czyszczenia. Specjalistyczne warsztaty stosują metodą wodną, ciśnieniową, wysokociśnieniową pianę, a także ultradźwiękową. Koszt takiej usługi waha się od 350 do 600 zł i pomaga na jakiś czas pozbyć się problemu.

W przypadku starszych samochodów z katalizatorem umieszczonym na rurze wydechowej istnieje możliwość użycia tzw. uniwersalnego katalizatora. Kosztuje on od około 200 do 280 zł. W przypadku nowoczesnych aut z katalizatorem przy kolektorze wydechowym cena nowego elementu może sięgać nawet 4000 zł. Pewnym wyjściem jest regeneracja katalizatora kosztująca około połowę kwoty nowego. Wtedy jednak będziemy pozbawieni auta na kilka dni. Z kolei montaż używanego katalizatora nie jest zgodny z prawem.

Katalizator – podsumowanie

Podsumowując, katalizator spełnia bardzo ważną rolę w samochodzie. Warto dbać o ten element i pamiętać, jak ważna jest jego sprawność, gdyż awaria katalizatora nie tylko bardzo utrudnia eksploatację pojazdu, ale potrafi być też uciążliwa dla naszego portfela, zwłaszcza w przypadku nowszych aut. Cieszy jednak fakt, że żywotność współczesnych katalizatorów się poprawia.